Η μικρότερη Βρετανία 

Η οριστικοποίηση της θέσης σε εφαρμογή της Συνθήκης της Λισαβόνας πληρώθηκε με ένα φανερό και δυο κρυφά τιμήματα. Το φανερό ήταν η εξαίρεση και της Τσεχίας –μετά τη Βρετανία και την Πολωνία- από το πεδίο της Χάρτας Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, ως «παραχώρηση» στις εντελώς αστοιχείωτες φοβίες του Προέδρου Κλάους περί αναδρομικής διεκδίκησης τσεχικών εδαφών –από άλλες χώρες της ΄Ενωσης! με βάση τη Χάρτα! Ο πολλαπλασιασμός των εξαιρέσεων από ένα κείμενο τόσο μεγάλης συμβολικής και νομικής αξίας δεν είναι ασφαλώς ευχάριστη εξέλιξη, όμως έχω την αίσθηση ότι τελικά χαμένες θα είναι οι χώρες που μένουν εκτός και όχι η πρόοδος της Ένωσης. 

Πιο υπόγεια, αλλά και δυνάμει πιο επικίνδυνα, είναι τα δύο κρυφά τιμήματα. Πρώτον, η πρόκληση ερμηνείας της Συνθήκης, υπό το φως της σχετικής απόφασης του γερμανικού Συνταγματικού Δικαστηρίου, ως δήθεν ενισχυτικής της «εθνικής κυριαρχίας» των χωρών σε αντιπαραβολή με το «κοινοτικό συμφέρον» -θέμα που απαιτεί ειδικό νομικό άρθρο και άρα δεν θα επιχειρηθεί εδώ. Και δεύτερον, η επ’ ευκαιρία της επικύρωσης της Συνθήκης επισημοποίηση της νέας στάσης της Μεγάλης Βρετανίας, σε περίπτωση βέβαια (που είναι όμως πιθανότερη από πιθανή) προσεχούς ανάρρησης στην εξουσία των Συντηρητικών του κυρίου Κάμερον. 

Ο ηγέτης των Τόρηδων προέβη μεν στην ευγενή παραχώρηση να μην διενεργήσει –μετά τη συνολική επικύρωση!- δημοψήφισμα για τη Συνθήκη, τη συνδύασε όμως με τη σκιαγράφηση ενός «οδικού χάρτη» 6 σημείων για τη νέα προσέγγιση της μελλοντικής κυβέρνησης του έναντι της Ένωσης. Τα σημεία αυτά είναι: η ψήφιση ενός βρετανικού «νόμου κυριαρχίας» (bill of sovereignity), στα χνάρια της γερμανικής «νομολογίας», επιβεβαιωτικού ότι η Βρετανία θα συνεχίσει να είναι αρμόδια για όλα τα ζητήματα στα οποία δεν υπεισέρχεται η Ένωση (κάτι αυτονόητο για έναν πρωτοετή της νομικής, ακόμα και σε αγγλικό Πανεπιστήμιο) – η «εγγύηση» ότι στο εξής η Βρετανία θα μπορεί να διοργανώνει δημοψήφισμα για κάθε νέα διεύρυνση της Ένωσης, καθώς και αν ποτέ η ίδια η Βρετανία θελήσει να μπει στο ευρώ-  η δια νόμου αποδοχή από το βρετανικό κοινοβούλιο ενδεχόμενης «κοινοτικοποίησης» πεδίων όπου σήμερα ισχύει το βέτο (δηλαδή η θεσμοθέτηση μιας Ευρώπης δύο ταχυτήτων και σε νομικό επίπεδο)– μια πλήρης αυτό-εξαίρεση (opt-out) από το πεδίο εφαρμογής της Χάρτας Θεμελιωδών Δικαιωμάτων (οι σκληροπυρηνικοί Τόρηδες φαίνεται ότι έπεισαν τον Κάμερον ότι δεν αρκεί το ισχύον Πρωτόκολλο, ενώ και ο Κλάους του έβαλε νέες ιδέες) – η επανεισαγωγή του βρετανικού opt-out, που είχε αποσυρθεί επί κυβέρνησης Μπλερ, από τις κοινωνικές πολιτικές της Ένωσης (θα απαιτούσε συμφωνία των 27 και θα συνιστούσε τη σημαντικότερη οπισθοχώρηση) – η μεγαλύτερη «προστασία» του βρετανικού ποινικού συστήματος (σα να μη φτάνει το ισχύον opt-out από τη Συνθήκη της Λισαβόνας για τα θέματα δικαιοσύνης και εσωτερικής τάξης).

Δεν χρειάζεται πολλή φιλοσοφία, ούτε ιδιαίτερα νομικά, για να καταλάβει κανείς ότι όλα αυτά δείχνουν μια Βρετανία έτοιμη να βγάλει –επίσημα- το ένα πόδι έξω από την Ευρωπαϊκή πορεία –πιθανότατα και έξω από την ίδια την Ένωση. Στο κόμμα του Κάμερον οι «αντι-ευρωπαϊστές» έχουν οριστικά κερδίσει το παιχνίδι. Φάνηκε ήδη με τη δημιουργία της νέας ομάδας στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Και είναι βέβαιο ότι θα ξαναφανεί αμέσως μόλις πάρουν την εξουσία. Κανένα όργανο ή υπεύθυνο πρόσωπο δεν δικαιούται να πει ότι δεν είχε προειδοποιηθεί για μια εξέλιξη που μπορεί να αλλάξει δραματικά το πρόσωπο της Ευρώπης.    

Κώστας Μποτόπουλος

Συνταγματολόγος, πρώην Ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ

www.botopoulos.gr